Choroby mitochondrialne (zaburzenia mitochondrialne zwi膮zane z mtDNA) – czym s膮 i jak je diagnozowa膰?Choroby mitochondrialne

Choroby mitochondrialne (zaburzenia mitochondrialne) s膮 zwi膮zane z nieprawid艂owym dzia艂aniem mitochondri贸w i znajduj膮cym si臋 w nim mtDNA, a czasami r贸wnie偶 w DNA j膮drowym. Jest to spora grupa zaburze艅 obejmuj膮ca ok. 1500 r贸偶nych chor贸b, a ich cz臋sto艣膰 wyst臋powania szacuje si臋 na 1,5 – 8,5 tysi臋cy urodze艅 [1]. Choroby mitochondrialne nale偶膮 do grupy wrodzonych chor贸b metabolicznych. Jakie objawy s膮 najcz臋艣ciej zwi膮zane z chorob膮 mitochondrialn膮? Jak si臋 diagnozuje choroby mitochondrialne? Czy choroby mitochondrialne s膮 dziedziczne i czy mo偶na je leczy膰?

  1. Choroby mitochondrialne – gdzie jest mtDNA?
  2. Choroba mitochondrialna – jakie najcz臋艣ciej daje objawy?
  3. Dziedziczenie mitochondrialne choroby – na czym polega?
  4. Choroby mitochondrialne – badania mtDNA
  5. Badanie mtDNA w badaniu WES
  6. Choroba mitochondrialna – rokowania

Choroby mitochondrialne – gdzie jest mtDNA?

Choroby mitochondrialne to zaburzenia najcz臋艣ciej powodowane przez mutacje w mtDNA – DNA mitochondrialnym. Co to oznacza? Przypomnijmy sobie wiedz臋 z biologii. Ka偶da kom贸rka naszego cia艂a ma w sobie r贸偶ne elementy – w tym j膮dro i mitochondria. J膮dro to 'm贸zg' kom贸rki – zarz膮dza jej dzia艂aniem. Mitochondria z kolei to takie magazyny energii, z kt贸rych kom贸rka j膮 czerpie. W j膮drze spakowane jest nasze g艂贸wne DNA – DNA j膮drowe, zawieraj膮ce 23 pary chromosom贸w i ok. 23 000 gen贸w. Okazuje si臋 jednak, 偶e w mitochondriach r贸wnie偶 znajduje si臋 DNA – jest ono jednak bardzo kr贸tkie i zawiera 37 geny. Dlatego te偶 w diagnostyce chor贸b mitochondrialnych bardzo przydatne s膮 badania genetyczne, pozwalaj膮ce na sprawdzenie 藕r贸d艂a problemu – uszkodzone geny. W wielu przypadkach zbadanie samego DNA mitochondrialnego mo偶e by膰 niewystarczaj膮ce, poniewa偶 DNA j膮drowe r贸wnie偶 mo偶e by膰 odpowiedzialne za rozw贸j chor贸b mitochondrialnych.

Choroba mitochondrialna – jakie najcz臋艣ciej daje objawy?

Choroba mitochondrialna

W zwi膮zku z tym, 偶e mitochondria s膮 odpowiedzialne za magazynowanie energii, zmiany (mutacje) w mtDNA b臋d膮 wp艂ywa膰 na tkanki i narz膮dy, kt贸re najbardziej tej energii potrzebuj膮 do prawid艂owego dzia艂ania i tym samym posiadaj膮 najwi臋cej mitochondri贸w. Narz膮dem, kt贸ry zu偶ywa najwi臋cej energii jest m贸zg i uk艂ad nerwowy. U chorego na zaburzenia mitochondrialne mo偶e wi臋c doj艣膰 do rozwoju takich objaw贸w jak:

Du偶ej ilo艣ci energii zu偶ywaj膮 r贸wnie偶 mi臋艣nie i to uk艂ad mi臋艣niowo – kostny oraz serce (kt贸re jest mi臋艣niem) jest kolejnym, kt贸ry jest nara偶ony na zaburzenia w przebiegu chor贸b mitochondrialnych. Mo偶e doj艣膰 do rozwoju:

  • miopatii (uszkodzenie struktury mi臋艣ni, kt贸re prowadzi do ich zaniku i os艂abienia si艂y),
  • kwasicy (podwy偶szonego poziomu kwasu mlekowego),
  • choroby kardiologiczne,
  • nietolerancji wysi艂ku.Dziedziczenie mitochondrialne choroby

Choroby mitochondrialne mog膮 r贸wnie偶 powodowa膰 utrat臋 i zaburzenia wzroku (zwyrodnienia siatk贸wki) i s艂uchu, zaburzenia ze strony uk艂adu pokarmowego, zaburzenia wzrostu i nieprawid艂owo艣ci endokrynologiczne. Objawy mog膮 si臋 pojawi膰 w r贸偶nym wieku – od dzieci臋cego po doros艂y i u ka偶dego pacjenta choroba mo偶e si臋 rozwija膰 w inny spos贸b.聽

Do najcz臋stszych chor贸b mitochondrialnych nale偶y zesp贸艂 Leigha, MELAS, MERRF, choroba Kearnsa-Sayre鈥檃, NARP,

Dziedziczenie mitochondrialne choroby – na czym polega?

Dna mitochondrialne (mtDNA) jest dziedziczone jedynie w linii matczynej – oznacza to, 偶e chorob臋 mitochondrialn膮 mo偶na odziedziczy膰 tylko po mamie. Nie oznacza to jednak, 偶e mama chorego musi r贸wnie偶 mie膰 objawy choroby mitochondrialnej. Mo偶e by膰 ona zdrowa i by膰 jedynie nosicielem uszkodzonych gen贸w. 鉂 Matka mo偶e przekaza膰 mutacje zwi膮zane z chorob膮 mitochondrialn膮 zar贸wno synom jak i c贸rkom. Synowie nie przeka偶膮 jej jednak swoim dzieciom. Niestety w przypadku mtDNA nie da si臋 przewidzie膰 ryzyka zachorowania dziecka.鉂

Choroby mitochondrialne – badania mtDNA

W diagnostyce chor贸b mitochondrialnych wykorzystuje si臋 r贸偶ne badania, w tym badania genetyczne sprawdzaj膮ce 藕r贸d艂o problem贸w, czyli mutacje w genach. Przede wszystkim lekarz prowadz膮cy powinien zebra膰 dok艂adny wywiad medyczny, dotycz膮cy cz艂onk贸w rodziny na tyle pokole艅 wstecz ile jest to mo偶liwe. Mo偶liwe jest wykonanie bada艅 biochemicznych z krwi i moczu i oznaczenie konkretnego poziomu danych substancji: st臋偶enie glukozy, kwasu mlekowego, kinazy kreatynowej, ewentualnie karnityny, alaniny, aktywno艣膰 aminotransferaz [1]. W niekt贸rych przypadkach pomocne mo偶e by膰 pobranie p艂ynu m贸zgowo-rdzeniowego, biopsji mi臋艣ni czy rezonansu magnetycznego (MRI). Konieczne mog膮 si臋 okaza膰 badania okulistyczne i laryngologiczne, a tak偶e kardiologiczne.

鉂 Zawa偶y膰 na diagnozie mog膮 jednak nowoczesne badania genetyczne dzieci i doros艂ych, w tym badanie ca艂oeksomowe WES. Badania takie sprawdzaj膮 konkretn膮 przyczyn臋 problemu – konkretne mutacje w mtDNA, ale r贸wnie偶 w DNA j膮drowym.

Badanie mtDNA w badaniu WESmtDNA

馃憠 Badanie WES, czyli sekwencjonowanie ca艂ego eksomu mo偶e by膰 bardzo pomocne (jest ono wykonywane przy pomocy technologii NGS). Dobre badania WES sprawdzaj膮 bowiem mo偶liwe przyczyny genetyczne objaw贸w pacjenta – zar贸wno wszystkie geny w DNA j膮drowym jak i DNA mitochondrialnym mtDNA. 馃憠Przy podejrzeniu choroby mitochondrialnej wykonanie tak szerokiej analizy daje najwi臋ksz膮 szans臋 na tzw. diagnostyk臋 r贸偶nicow膮 – sprawdzenie setek mo偶liwych przyczyn objaw贸w, przede wszystkim wrodzonych chor贸b metabolicznych.聽

Oferujemy dwa rodzaje bada艅 WES:

Badanie WES STANDARD ORAZ BADANIE WES PREMIUM. Jaka jest r贸偶nica mi臋dzy tymi badaniami?

tabelka badanie wes

馃憠 Standardowe badanie WES analizuje najlepiej poznan膮 cz臋艣膰 DNA pacjenta, czyli eksony. Poszukuje w nich niebezpiecznych zmian, kt贸re b臋dzie mo偶na uzna膰 za przyczyn臋 objaw贸w. Badanie WES jest bardzo precyzyjne 鈥 ka偶dy gen jest sprawdzany kilkadziesi膮t razy, aby mie膰 pewno艣膰 co do jego budowy. Dzi臋ki temu wynik jest warto艣ciowy dla lekarza genetyka, kt贸ry na jego podstawie mo偶e podstawi膰 diagnoz臋 danej choroby i zadecydowa膰 o dalszym leczeniu.

馃憠 WES PREMIUM to badanie WES o rozszerzonym zakresie. Opr贸cz zmian w eksonach sprawdza dodatkowo zmiany w intronach.

Analiza dotyczy tylko tych zmian w intronach, kt贸rych dzia艂anie jest dobrze poznane, opisane i mog膮 mie膰 znaczenie dla diagnozy pacjenta. Pomija si臋 natomiast cz臋艣ci intron贸w, kt贸rych dzia艂ania nauka na razie nie potrafi zinterpretowa膰 鈥 takie informacje wprowadzi艂yby jedynie zamieszanie i utrudni艂y postawienie rozpoznania.

WES PREMIUM daje wi臋c najwi臋ksz膮 szans臋 na odkrycie przyczyny problem贸w zdrowotnych i wprowadzenie leczenia 鈥 w szybkim czasie. Ka偶da wykryta zmiana w genie jest ponownie sprawdzana ponad 100 razy dla najwy偶szej pewno艣ci wyniku. Jest to najnowocze艣niejsze i najbardziej precyzyjne badanie genetyczne.

馃憠 Badanie WES PREMIUM sprawdza wszystkie znane zmiany w genach, o kt贸rych wiadomo 偶e mog膮 powodowa膰 rozw贸j objaw贸w choroby wrodzonej i mog膮 by膰 podstaw膮 do postawienia diagnozy.

馃憠 Kolejn膮 zalet膮 badania WES PREMIUM jest badanie wra偶liwo艣ci na leki. W badaniu sprawdzana jest wra偶liwo艣膰 pacjenta na 89 substancji leczniczych, kt贸re zawarte s膮 w ponad 550 lekach dost臋pnych na polskim rynku. W艣r贸d nich znajduj膮 si臋 leki przeciwb贸lowe (np. ibuprofen) , stosowane w leczeniu padaczki i zaburze艅 neurologicznych, kardiologiczne, znieczulaj膮ce, psychiatryczne. Dzi臋ki takiej wiedzy stosowanie lek贸w jest bezpieczniejsze, a terapia du偶o skuteczniejsza.

Badanie WES PREMIUM – badane leki

馃憠 Bardzo wa偶nym aspektem podczas wyboru badania WES s膮 certyfikaty, kt贸re posiada laboratorium wykonuj膮ce analizy. Dlaczego certyfikaty s膮 tak istotne? Poniewa偶 艣wiadcz膮 o tym, 偶e laboratorium stosuje procedury i wy艣rubowane standardy, kt贸re zapewniaj膮 wiarygodno艣膰 wynik贸w. Dla pacjenta oznacza to po prostu pewno艣膰 diagnozy i to, 偶e nic nie zosta艂o przeoczone.
Przeczytaj wi臋cej o istotno艣ci certyfikat贸w oraz na jakie zwr贸ci膰 uwag臋 na stronie: https://badamydzieci.pl/porady/certyfikaty-badanie-wes/

UWAGA! mtDNA charakteryzuje si臋 tzw. heteroplazmi膮. Oznacza to, 偶e w mtDNA pacjenta s膮 zar贸wno 'zdrowe – prawid艂owe' jak i 'chore – nieprawid艂owe' kopie tych samych mutacji. W niekt贸rych tkankach ilo艣膰 kopii nieprawid艂owych mo偶e by膰 mniejsza, w niekt贸rych wi臋ksza. Diagnoza mo偶e wi臋c zale偶e膰 od rodzaju pobranej do badania pr贸bki. Czasami konieczne mo偶e by膰 wi臋c pobranie dodatkowej pr贸bki i wykonanie dodatkowej ukierunkowanej analizy.

馃憠 Jak mo偶na zam贸wi膰 badanie genetyczne WES?

On-line, poprzez sklep: zam贸w badanie WES

W przypadku bada艅 wymagaj膮cych pobrania krwi oddzwonimy do Pa艅stwa w celu um贸wienia dogodnego terminu i miejsca pobrania.

Poprzez formularz on-line Rejestracja 24 h/dob臋

Oddzwonimy do Pa艅stwa w celu potwierdzenia um贸wienia wizyty.

Telefonicznie: 576 997 525 Rejestracja telefoniczna czynna 7 dni w tygodniu

Pisemnie: biuro@badamydzieci.pl

Pisemnie:聽聽 Facebook Messenger

Choroba mitochondrialna – rokowania

Choroba mitochondrialna - rokowania

Rokowania w przypadku choroby mitochondrialnej s膮 bardzo r贸偶ne. W zale偶no艣ci od wieku pojawienia si臋 objaw贸w, ale te偶 rodzaju chroby mitochondrialnej b臋d膮 one inne. Obecnie leczenie chor贸b mitochondrialnych jest oparte na 艂agodzeniu objaw贸w. Konieczna jest r贸wnie偶 minimalizowanie tzw. stresu oksydacyjnego i stosowanie diety i suplementacji witaminowej (np. ryboflawiny – witaminy B2) bogatej w antyutleniacze. W przebiegu chor贸b metabolicznych podstaw膮 leczenie mo偶e si臋 okaza膰 w艂a艣nie dieta. Opracowuje si臋 r贸wnie偶 nowe leczenie farmakologiczne i terapie genowe, kt贸re mog膮 si臋 okaza膰 prze艂omem i wp艂yn膮膰 na rokowania pacjenta.


My艣lisz o wykonaniu badania WES?

Zach臋camy do bezp艂atnej konsultacji:


殴r贸d艂a:

[1] Choroby mitochondrialne 鈥 diagnostyka i post臋powanie, dr n. med. Hanna Mierzewska, Klinika Neurologii Dzieci i M艂odzie偶y, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa, 2017, Neurologia po dyplomie