Choroby mitochondrialne (zaburzenia mitochondrialne związane z mtDNA) – czym są i jak je diagnozować?Choroby mitochondrialne

Choroby mitochondrialne (zaburzenia mitochondrialne) są związane z nieprawidłowym działaniem mitochondriów i znajdującym się w nim mtDNA, a czasami również w DNA jądrowym. Jest to spora grupa zaburzeń obejmująca ok. 1500 różnych chorób, a ich częstość występowania szacuje się na 1,5 – 8,5 tysięcy urodzeń [1]. Choroby mitochondrialne należą do grupy wrodzonych chorób metabolicznych. Jakie objawy są najczęściej związane z chorobą mitochondrialną? Jak się diagnozuje choroby mitochondrialne? Czy choroby mitochondrialne są dziedziczne i czy można je leczyć?

  1. Choroby mitochondrialne – gdzie jest mtDNA?
  2. Choroba mitochondrialna – jakie najczęściej daje objawy?
  3. Dziedziczenie mitochondrialne choroby – na czym polega?
  4. Choroby mitochondrialne – badania mtDNA
  5. Badanie mtDNA w badaniu WES
  6. Choroba mitochondrialna – rokowania

Choroby mitochondrialne – gdzie jest mtDNA?

Choroby mitochondrialne to zaburzenia najczęściej powodowane przez mutacje w mtDNA – DNA mitochondrialnym. Co to oznacza? Przypomnijmy sobie wiedzę z biologii. Każda komórka naszego ciała ma w sobie różne elementy – w tym jądro i mitochondria. Jądro to 'mózg’ komórki – zarządza jej działaniem. Mitochondria z kolei to takie magazyny energii, z których komórka ją czerpie. W jądrze spakowane jest nasze główne DNA – DNA jądrowe, zawierające 23 pary chromosomów i ok. 23 000 genów. Okazuje się jednak, że w mitochondriach również znajduje się DNA – jest ono jednak bardzo krótkie i zawiera 37 geny. Dlatego też w diagnostyce chorób mitochondrialnych bardzo przydatne są badania genetyczne, pozwalające na sprawdzenie źródła problemu – uszkodzone geny. W wielu przypadkach zbadanie samego DNA mitochondrialnego może być niewystarczające, ponieważ DNA jądrowe również może być odpowiedzialne za rozwój chorób mitochondrialnych.

Choroba mitochondrialna – jakie najczęściej daje objawy?

Choroba mitochondrialna

W związku z tym, że mitochondria są odpowiedzialne za magazynowanie energii, zmiany (mutacje) w mtDNA będą wpływać na tkanki i narządy, które najbardziej tej energii potrzebują do prawidłowego działania i tym samym posiadają najwięcej mitochondriów. Narządem, który zużywa najwięcej energii jest mózg i układ nerwowy. U chorego na zaburzenia mitochondrialne może więc dojść do rozwoju takich objawów jak:

Dużej ilości energii zużywają również mięśnie i to układ mięśniowo – kostny oraz serce (które jest mięśniem) jest kolejnym, który jest narażony na zaburzenia w przebiegu chorób mitochondrialnych. Może dojść do rozwoju:

  • miopatii (uszkodzenie struktury mięśni, które prowadzi do ich zaniku i osłabienia siły),
  • kwasicy (podwyższonego poziomu kwasu mlekowego),
  • choroby kardiologiczne,
  • nietolerancji wysiłku.Dziedziczenie mitochondrialne choroby

Choroby mitochondrialne mogą również powodować utratę i zaburzenia wzroku (zwyrodnienia siatkówki) i słuchu, zaburzenia ze strony układu pokarmowego, zaburzenia wzrostu i nieprawidłowości endokrynologiczne. Objawy mogą się pojawić w różnym wieku – od dziecięcego po dorosły i u każdego pacjenta choroba może się rozwijać w inny sposób. 

Do najczęstszych chorób mitochondrialnych należy zespół Leigha, MELAS, MERRF, choroba Kearnsa-Sayre’a, NARP,

Dziedziczenie mitochondrialne choroby – na czym polega?

Dna mitochondrialne (mtDNA) jest dziedziczone jedynie w linii matczynej – oznacza to, że chorobę mitochondrialną można odziedziczyć tylko po mamie. Nie oznacza to jednak, że mama chorego musi również mieć objawy choroby mitochondrialnej. Może być ona zdrowa i być jedynie nosicielem uszkodzonych genów. ❗ Matka może przekazać mutacje związane z chorobą mitochondrialną zarówno synom jak i córkom. Synowie nie przekażą jej jednak swoim dzieciom. Niestety w przypadku mtDNA nie da się przewidzieć ryzyka zachorowania dziecka.❗

Choroby mitochondrialne – badania mtDNA

W diagnostyce chorób mitochondrialnych wykorzystuje się różne badania, w tym badania genetyczne sprawdzające źródło problemów, czyli mutacje w genach. Przede wszystkim lekarz prowadzący powinien zebrać dokładny wywiad medyczny, dotyczący członków rodziny na tyle pokoleń wstecz ile jest to możliwe. Możliwe jest wykonanie badań biochemicznych z krwi i moczu i oznaczenie konkretnego poziomu danych substancji: stężenie glukozy, kwasu mlekowego, kinazy kreatynowej, ewentualnie karnityny, alaniny, aktywność aminotransferaz [1]. W niektórych przypadkach pomocne może być pobranie płynu mózgowo-rdzeniowego, biopsji mięśni czy rezonansu magnetycznego (MRI). Konieczne mogą się okazać badania okulistyczne i laryngologiczne, a także kardiologiczne.

❗ Zaważyć na diagnozie mogą jednak nowoczesne badania genetyczne dzieci i dorosłych, w tym badanie całoeksomowe WES. Badania takie sprawdzają konkretną przyczynę problemu – konkretne mutacje w mtDNA, ale również w DNA jądrowym.

Badanie mtDNA w badaniu WESmtDNA

👉 Badanie WES, czyli sekwencjonowanie całego eksomu może być bardzo pomocne (jest ono wykonywane przy pomocy technologii NGS). Dobre badania WES sprawdzają bowiem możliwe przyczyny genetyczne objawów pacjenta – zarówno wszystkie geny w DNA jądrowym jak i DNA mitochondrialnym mtDNA. 👉Przy podejrzeniu choroby mitochondrialnej wykonanie tak szerokiej analizy daje największą szansę na tzw. diagnostykę różnicową – sprawdzenie setek możliwych przyczyn objawów, przede wszystkim wrodzonych chorób metabolicznych

Oferujemy dwa rodzaje badań WES:

Badanie WES STANDARD ORAZ BADANIE WES PREMIUM. Jaka jest różnica między tymi badaniami?

wes premium

👉 Standardowe badanie WES analizuje najlepiej poznaną część DNA pacjenta, czyli eksony. Poszukuje w nich niebezpiecznych zmian, które będzie można uznać za przyczynę objawów. Badanie WES jest bardzo precyzyjne – każdy gen jest sprawdzany kilkadziesiąt razy, aby mieć pewność co do jego budowy. Dzięki temu wynik jest wartościowy dla lekarza genetyka, który na jego podstawie może podstawić diagnozę danej choroby i zadecydować o dalszym leczeniu.

👉 WES PREMIUM to badanie WES o rozszerzonym zakresie. Oprócz zmian w eksonach sprawdza dodatkowo zmiany w intronach.

Analiza dotyczy tylko tych zmian w intronach, których działanie jest dobrze poznane, opisane i mogą mieć znaczenie dla diagnozy pacjenta. Pomija się natomiast części intronów, których działania nauka na razie nie potrafi zinterpretować – takie informacje wprowadziłyby jedynie zamieszanie i utrudniły postawienie rozpoznania.

WES PREMIUM daje więc największą szansę na odkrycie przyczyny problemów zdrowotnych i wprowadzenie leczenia – w szybkim czasie. Każda wykryta zmiana w genie jest ponownie sprawdzana ponad 100 razy dla najwyższej pewności wyniku. Jest to najnowocześniejsze i najbardziej precyzyjne badanie genetyczne.

👉 Badanie WES PREMIUM sprawdza wszystkie znane zmiany w genach, o których wiadomo że mogą powodować rozwój objawów choroby wrodzonej i mogą być podstawą do postawienia diagnozy.

👉 Do badania WES PREMIUM jest możliwość dokupienia badania wrażliwości na leki. W badaniu sprawdzana jest wrażliwość pacjenta na 89 substancji leczniczych, które zawarte są w ponad 550 lekach dostępnych na polskim rynku. Wśród nich znajdują się leki przeciwbólowe (np. ibuprofen) , stosowane w leczeniu padaczki i zaburzeń neurologicznych, kardiologiczne, znieczulające, psychiatryczne. Dzięki takiej wiedzy stosowanie leków jest bezpieczniejsze, a terapia dużo skuteczniejsza.

Badanie WES PREMIUM – badane leki

Koszt badania farmakogenetycznego to 997zł.

👉 Bardzo ważnym aspektem podczas wyboru badania WES są certyfikaty, które posiada laboratorium wykonujące analizy. Dlaczego certyfikaty są tak istotne? Ponieważ świadczą o tym, że laboratorium stosuje procedury i wyśrubowane standardy, które zapewniają wiarygodność wyników. Dla pacjenta oznacza to po prostu pewność diagnozy i to, że nic nie zostało przeoczone.
Przeczytaj więcej o istotności certyfikatów oraz na jakie zwrócić uwagę na stronie: https://badamydzieci.pl/porady/certyfikaty-badanie-wes/

UWAGA! mtDNA charakteryzuje się tzw. heteroplazmią. Oznacza to, że w mtDNA pacjenta są zarówno 'zdrowe – prawidłowe’ jak i 'chore – nieprawidłowe’ kopie tych samych mutacji. W niektórych tkankach ilość kopii nieprawidłowych może być mniejsza, w niektórych większa. Diagnoza może więc zależeć od rodzaju pobranej do badania próbki. Czasami konieczne może być więc pobranie dodatkowej próbki i wykonanie dodatkowej ukierunkowanej analizy.

BADANIE WES STANDARDBADANIE WES STANDARDBADANIE WES STANDARD TRIOBADANIE WES STANDARD TRIOBADANIE WES STANDARD TRIO PLUSBADANIE WES STANDARD TRIO PLUS
wes premiumwes premiumwes premium plus farmakowes premium plus farmakowes premium triowes premium trio
👉 Jak można zamówić badanie genetyczne WES?

On-line, poprzez sklep: zamów badanie WES

W przypadku badań wymagających pobrania krwi oddzwonimy do Państwa w celu umówienia dogodnego terminu i miejsca pobrania.

Poprzez formularz on-line Rejestracja 24 h/dobę

Oddzwonimy do Państwa w celu potwierdzenia umówienia wizyty.

 Telefonicznie: 576 997 525 Rejestracja telefoniczna czynna 7 dni w tygodniu

Pisemnie: biuro@badamydzieci.pl

Pisemnie:   Facebook Messenger

Choroba mitochondrialna – rokowania

Choroba mitochondrialna - rokowania

Rokowania w przypadku choroby mitochondrialnej są bardzo różne. W zależności od wieku pojawienia się objawów, ale też rodzaju chroby mitochondrialnej będą one inne. Obecnie leczenie chorób mitochondrialnych jest oparte na łagodzeniu objawów. Konieczna jest również minimalizowanie tzw. stresu oksydacyjnego i stosowanie diety i suplementacji witaminowej (np. ryboflawiny – witaminy B2) bogatej w antyutleniacze. W przebiegu chorób metabolicznych podstawą leczenie może się okazać właśnie dieta. Opracowuje się również nowe leczenie farmakologiczne i terapie genowe, które mogą się okazać przełomem i wpłynąć na rokowania pacjenta.


Myślisz o wykonaniu badania WES?

Zachęcamy do bezpłatnej konsultacji:


Źródła:

[1] Choroby mitochondrialne – diagnostyka i postępowanie, dr n. med. Hanna Mierzewska, Klinika Neurologii Dzieci i Młodzieży, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa, 2017, Neurologia po dyplomie