Neurofibromatoza – czym jest i jak wygl膮da jej diagnoza?

Neurofibromatoza to zaburzenie genetyczne, kt贸re wi膮偶e si臋 ze zmianami sk贸rnymi i neurologicznymi. Choroba spowodowana jest mutacjami w 17 i 22 chromosomie. Dlatego jej diagnoza powinna opiera膰 si臋 na wsp贸艂czesnych badaniach genetycznych, np. testach WES.

Spis tre艣ci:

Neurofibromatoza – co to jest?

Neurofibromatoza 鈥 jakie s膮 jej rodzaje?

Neurofibromatoza u dzieci 鈥 jak cz臋sto wyst臋puje?

Neurofibromatoza 鈥 jakie daje objawy?

Neurofibromatoza 鈥 badania genetyczne jako podstawa diagnozy

Neurofibromatoza 鈥 jak wygl膮da leczenie?

Neurofibromatoza – co to jest?

Neurofibromatoza, tzw. nerwiakow艂贸kniakowato艣膰 to schorzenie genetyczne, kt贸re powoduje zazwyczaj 艂agodne guzy nerw贸w oraz rozrosty tkanki w r贸偶nych cz臋艣ciach cia艂a, wyst臋puj膮ce na sk贸rze lub wewn膮trz cia艂a. Zdarza si臋, 偶e niekt贸re osoby z tym zaburzeniem odczuwaj膮 wyra藕ne objawy, podczas gdy u innych zauwa偶alne s膮 bardzo delikatne nieprawid艂owo艣ci neurologiczne.

Neurofibromatoza聽 zaliczana jest do chor贸b, kt贸re nale偶膮 do grupy fakomatoz. Ze wzgl臋du na miejsce wyst臋powania zaburzenia, wyr贸偶nia si臋 jego dwa rodzaje.

Neurofibromatoza 鈥 jakie s膮 jej rodzaje?

Neurofibromatoza mo偶e przyjmowa膰 posta膰 neurofibromatozy typu 1 i neurofibromatozy typu 2. Pierwszy rodzaj jest skutkiem mutacji genu w chromosomie 17, natomiast drugi w chromosomie 22.

Neurofibromatoza typu 1 (NF- 1), nazywana chorob膮 von Recklinghausena, 聽wi膮偶e si臋 z zahamowaniem syntezy neurofibrominy 1, tzn. bia艂ka, kt贸re jest odpowiedzialne za blokad臋 onkogenu RAS. To prowadzi do rozwoju nowotwor贸w w uk艂adzie nerwowym. Zmiany, kt贸re wyst臋puj膮 maj膮 zazwyczaj charakter sk贸ro-nerwowy. Zazwyczaj objawia si臋 ju偶 przy urodzeniu, b膮d藕 we wczesnym dzieci艅stwie.

Neurofibromatoza typu 2 (NF-2) to charakterystyczne obustronne nerwiaki nerw贸w s艂uchowych. Mo偶e pojawi膰 si臋 zar贸wno w dzieci艅stwie, jak i okresie dojrzewania lub nawet wczesnej doros艂o艣ci.

Neurofibromatoza u dzieci 鈥 jak cz臋sto wyst臋puje?

Neurofibromatoza u dzieci wyst臋puje z cz臋sto艣ci膮 1:3000 w przypadku NF-1 oraz 1:200000 w przypadku NF-2.

Szacuje si臋, 偶e zachodzi 50-procentowa szansa, i偶 ka偶de dziecko rodzica posiadaj膮cego NF-1 lub NF-2 odziedziczy gen i tym samym schorzenie zostanie rozwini臋te. Okre艣la si臋 to autosomalnym dominuj膮cym wzorem dziedziczenia. Je艣li zaburzenie u dziecka nie pojawia si臋 na skutek dziedziczenia, przyjmuje si臋, 偶e jest to mutacja spontaniczna, wyst臋puj膮ca z nieznanych przyczyn.

Neurofibromatoza 鈥 jakie daje objawy?

Neurofibromatoza objawy mo偶e mie膰 bardzo rozleg艂e, pocz膮wszy od plam sk贸rnych, guzk贸w, po r贸偶nego rodzaju deformacje i symptomy zwi膮zane z zaburzeniami zachowania.

Neurofibromatoza – objawy typu 1:

  • plamy na sk贸rze o kolorze kawy z mlekiem (6 i wi臋cej o wielko艣ci powy偶ej 5 mm 鈥 zale偶ne od wieku)
  • zmiany o typie piegowatym pojawiaj膮ce si臋 w tych cz臋艣ciach cia艂a, kt贸re nie s膮 nara偶one na dzia艂anie promieni s艂onecznych (np. pachy, pachwiny)
  • guzki przyjmuj膮ce posta膰 nerwiak贸w, b膮d藕 nerwiakow艂贸kniak贸w, mog膮cych mie膰 cechy nowotworu z艂o艣liwego
  • guzki Lisha, kt贸re obejmuj膮 siatk贸wk臋 oka
  • glejak nerwu wzrokowego
  • r贸偶nego rodzaju deformacje i dysplazje kostne
  • op贸藕nienie umys艂owe
  • padaczka
  • b贸le g艂owy
  • zaburzenia widzenia

Plamy o kolorze kawy z mlekiem wyst臋puj膮 najcz臋艣ciej w takich cz臋艣ciach cia艂a jak klatka piersiowa, plecy, 艂okcie, kolana. Mog膮 by膰 zauwa偶alne ju偶 przy urodzeniu, jak i pojawia膰 si臋 w okresie niemowl臋cym. Najcz臋艣ciej w granicach 10 -15 roku 偶ycia pojawiaj膮 si臋 naro艣la o mi膮偶szowym charakterze, o r贸偶nych kszta艂tach i rozmiarach.

Ponadto objawem neurofibromatozy mo偶e by膰 du偶a g艂owa i niski wzrost. Dodatkowo obserwuje si臋 trudno艣ci w uczeniu si臋, nadpobudliwo艣膰 oraz problemy z mow膮.

Neurofibromatoza – objawy typu 2:

  • guzy nerwu przedsionkowego 鈥 s艂uchowego, kt贸re wyst臋puj膮 obustronnie 鈥 wi膮偶e si臋 z tym post臋puj膮ca utrata s艂uchu oraz mo偶liwe jest pora偶enie nerwu twarzowego
  • guzy nerwu s艂uchowego, kt贸re wyst臋puj膮 jednostronnie oraz guzy wewn膮trzczaszkowe o r贸偶nym umiejscowieniu
  • mog膮 wyst臋powa膰 plamy o barwie kawy z mlekiem jak w typie 1, lecz o mniejszej wielko艣ci i ilo艣ci
  • pojawiaj膮 si臋 zmiany oczne, takie jak zm臋tnienie soczewki, za膰ma, zmiany barwnikowe siatk贸wki
  • b贸le i zawroty g艂owy
  • problemy z zachowaniem r贸wnowagi i chodzeniem

W 2 typie neurofibromatozy objawy sk贸rne s膮 du偶o rzadsze w por贸wnaniu z 1 typem zaburzenia. Zdarzaj膮 si臋 przypadki, w kt贸rych w og贸le nie wyst臋puj膮.

Neurofibromatoza 鈥 badania genetyczne jako podstawa diagnozy

Neurofibromatoza u dzieci diagnozowana standardowo stanowi d艂ugi proces i obejmuje wszelkiego rodzaju badania.聽 Do rozpoznania 1 typu choroby wykorzystuje si臋 badania kliniczne charakterystycznych objaw贸w, badania neurologiczne, okulistyczne, histopatologiczne guzk贸w, radiologiczne (takie jak rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa). W diagnozie 2 typu choroby stosuje si臋 badania radiologiczne i histopatologiczne.

Jednak zar贸wno w przypadku NF-1 i NF-2 to badania genetyczne s膮 podstaw膮 procesu diagnostycznego. Neurofibromatoza jako choroba o pod艂o偶u genetycznym powinna by膰 rozpoznawana na podstawie analizy genowej.

Wsp贸艂czesne badania genetyczne dla dzieci pozwalaj膮 sprawdzi膰 wszystkie sekwencje koduj膮ce gen贸w. Badanie WES i jego rozszerzona wersja badanie WES PREMIUM stosuj膮 technologi臋 NGS, czyli sekwencjonowanie najnowszej generacji, dzi臋ki czemu s膮 najszerszymi badaniami genetycznymi na rynku. To pozwala na dok艂adne i szczeg贸艂owe wykrycie patogenicznych, prawdopodobnie patogenicznych mutacji oraz zmian, kt贸re nie maj膮 okre艣lonej patogeniczno艣ci. Taka precyzja jest szczeg贸lnie istotna w przypadku diagnozy neurofibromatozy, gdy偶 jej objawy mog膮 by膰 wsp贸lne dla innych schorze艅, kt贸re r贸wnie偶 nale偶膮 do grupy fakomatoz. Od prawid艂owego rozpoznania zaburzenia zale偶y skuteczno艣膰 dalszego post臋powania.

Badania WES zajmuj膮 si臋 ca艂ym zbiorem gen贸w, a jest ich oko艂o 23聽000. Ka偶dy z nich sk艂ada si臋 z ekson贸w i intron贸w.聽 Wed艂ug wiedzy naukowc贸w mutacje w eksonach odpowiadaj膮 za ok. 89% 聽rozpoznanych do tej pory chor贸b wrodzonych. Prawid艂owo艣膰 tej cz臋艣ci gen贸w i ewentualnych w nich zmian analizuje badanie WES. Natomiast badanie intron贸w odbywa si臋 za pomoc膮 rozszerzonej wersji 聽tego testu, czyli WES PREMIUM.聽 Wed艂ug obecnej wiedzy introny odpowiedzialne s膮 za rozw贸j ok. 11% chor贸b wrodzonych. Zmiany w intronach mog膮 mie膰 wp艂yw na ka偶d膮 chorob臋 genetyczn膮, jej przebieg i objawy. Dlatego te偶 badanie WES PREMIUM jest najdok艂adniejszym i najbardziej precyzyjnym badaniem genetycznym.

Ponadto badania WES umo偶liwiaj膮 r贸wnie偶 zaraportowanie zmian w genach, kt贸re stanowi膮 ryzyko chor贸b niezwi膮zanych z wyst臋puj膮cymi objawami, mianowicie np. ryzyko zwi膮zane z rozwojem nowotworu, trombofilii wrodzonej, podwy偶szonego poziomu 偶elaza, miedzi, cholesterolu i聽 wielu innych schorze艅.

Neurofibromatoza 鈥 jak wygl膮da leczenie?

Neurofibromatoza jako choroba o pod艂o偶u genetycznym jest na t臋 chwil臋 nieuleczaln膮. Jednak prawid艂owo postawiona diagnoza umo偶liwia kontrol臋 schorzenia i leczenie objawowe, kt贸re poprawia komfort 偶ycia.

Neurofibromatoza u dzieci mo偶e powodowa膰 szereg r贸偶nych zaburze艅 zwi膮zanych z funkcjonowaniem wielu narz膮d贸w. Im choroba zostanie wcze艣niej rozpoznana, tym skuteczniejsze b臋dzie leczenie jej objaw贸w. W niekt贸rych sytuacjach wymagana jest pomoc kilku specjalist贸w, np. neurologa, okulisty, ortopedy, psychiatry. Zmiany sk贸rne, kt贸re staj膮 si臋 uci膮偶liwe, cz臋sto usuwane s膮 chirurgicznie. Natomiast w przypadku symptom贸w sugeruj膮cych charakter nowotworowy stosowana jest chemioterapia i radioterapia.