Zespół Cowdena – przyczyny, objawy, badania genetyczne

Zespół Cowdena

Zespół Cowdena zwany jest też chorobą Cowdena lub zespołem polipowatości hamartomatycznych. Należy do grupy zespołów dziedzicznej predyspozycji do nowotworów. To schorzenie, które zwiększa u chorej osoby ryzyko niektórych nowotworów łagodnych, np. gruczolaków tarczycy i mięśniaków macicy, oraz złośliwych, jak rak piersi i sutka, macicy, tarczycy, nerek, pęcherza moczowego, skóry czy środkowego układu nerwowego.

Osoby z zespołem Cowdena częściej też chorują na guzy nienowotworowe, jak np. polipy jelita. Za około 80% przypadków choroby Cowdena odpowiada mutacja genu PTEN znajdującego się na długim ramieniu chromosomu 10. Jest to gen, który normalnie chroni komórki przed zbyt szybkim rozrostem. W przypadku jego braku lub patogennie zmienionego białka PTEN nie hamuje procesu niekontrolowanego namnażania się komórek, co prowadzi do ryzyka ich nieprawidłowego podziału i tworzenia się komórek nowotworowych. W pozostałych 20% przypadków przyczyny zespołu Cowdena nie są do końca znane,  ale prawdopodobnie też mają związek z ograniczeniem działalności białka PTEN. Choroba Cowdena jest dziedziczona w sposób autosomalny dominujący. Oznacza to, że chory dziedziczy jedną prawidłową i jedną wadliwą kopię genu, przy czym ta druga jest dominująca. W 90% przypadków choroba jest diagnozowana przed 20 rokiem życia.

  1. Zespół Cowdena – objawy
  2. Choroba Cowdema – jak jest diagnozowana?
  3. Zespół Cowdena – badania genetyczne pomagające w diagnozie
  4. Czy zespół Cowdena można wyleczyć?

Zespół Cowdena – objawy

zespół cowdenaNajbardziej widocznymi objawami choroby Cowdena są zmiany skórne. U chorego występują też inne ogniska, takie jak zmiany błon śluzowych i narządów wewnętrznych. Ogniska hamartoma to guzy o charakterze nienowotworowym, będące zaburzeniem rozwojowym. W większości przypadków pojawiają się zmiany koloru skóry na środkowej części twarzy i wokół czerwieni wargowej. Mogą pojawiać się zmiany liszajowate na twarzy lub rogowacenie skóry. Poza tym często stwierdza się włóknisto-torbielowate zmiany w piersiach, jajnikach, gruczolakach albo tarczycy sutków. W przewodzie pokarmowym choroba Cowdena powoduje m.in. polipy jelita i rogowacenie przełyku. W tarczycy może przyczynić się do powstania gruczolaków lub nowotworu, a w układzie moczowo-płciowym do mięśniaków macicy lub raka trzonu macicy. Aż u 30% kobiet z zespołem Cowdena rozwija się rak piersi. U osób dorosłych może również pojawić się móżdżkowy guz dysplastyczny, czyli choroba Lhermitte’a-Duclos. Czasami przy chorobie Cowdena dochodzi też do opóźnienia umysłowego na poziomie IQ ≤75.

Choroba Cowdena – jak jest diagnozowana?

choroba Cowdena

Zespół Cowdena jest diagnozowany na podstawie kryteriów ustalonych pierwotnie przez Międzynarodowe Konsorcjum Zespołu Cowdena. Z czasem kryteria te zostały poprawione i ulepszone. Dzielą się na trzy grupy: objawy duże (inaczej główne), objawy małe (drugorzędne) i objawy patognomoniczne. Kryteria patognomoniczne są najbardziej prawdopodobnymi cechami powiązanymi z chorobą. Kryteria duże i małe określają powiązane funkcje, które nie są aż tak charakterystyczne dla schorzenia. Dzięki tym kategoriom można określić, czy ktoś może chorować na zespół Cowdena, czy też cierpieć na inną chorobę dającą podobne objawy.

Do kryteriów patognomonicznych zalicza się: zmiany skórno-śluzowe, trichilemmomę twarzy, rogowacenie akralne i papillomatosis (brodawczakowatość). Objawy duże to: rak sutka, rak tarczycy, rak macicy (endometrium), makrocefalia i choroba Lhermitte’a-Duclos. Do małych objawów należą: strukturalne choroby tarczycy, takie jak wole i gruczolaki, hamartomatyczne polipy jelita, tłuszczaki, włókniaki, dysplazja włóknisto-torbielowata sutka oraz guzy dróg moczowo-płciowych (przede wszystkim rak nerki). Wstępną diagnozę zespołu Cowdena można postawić, jeśli u badanego pacjenta występuje jeden objaw patognomiczny z grupy skórno-śluzówkowych, dwa lub więcej kryteriów dużych, jedno duże i trzy lub więcej małych, albo cztery lub więcej kryteriów małych. Obecnie istnieją osobne systemy oceny dla dorosłych i dla dzieci. Rozpoznanie zespołu Cowdena potwierdza wykrycie mutacji genu PTEN lub innych przyczynowych genów. Jeśli u członka rodziny wykryto mutację odpowiedzialną za chorobę Cowdena, możliwa jest również diagnostyka prenatalna.

Zespół Cowdena – badania genetyczne pomagające w diagnozie

Zespół Cowdena

Ponieważ zespół Cowdena to choroba dziedziczna spowodowana mutacją genu, badania genetyczne dzieci i dorosłych są bardzo ważną częścią zarówno diagnostyki, jak i profilaktyki. Najlepsze testy diagnozujące chorobę Cowdena są wykonywane metodą NGS – sekwencjonowaniem genów. Podczas badania wszystkie elementu genu są szczegółowo sprawdzane pod kątem niebezpiecznych mutacji.

Najnowocześniejszym i najbardziej szczegółowym badaniem genetycznym wykorzystywanym w diagnostyce różnicowej zespołu Cowdena jest badanie WES. Używa się w nim technologii NGS, czyli sekwencjonowania najnowszej generacji. Dzięki niej podczas badania analizowany jest cały egzom pacjenta, czyli ponad 23000 sekwencji kodujących genów. Każdy gen jest sprawdzany po kilkadziesiąt razy, aby mieć pewność co do jego budowy. Badanie WES może nie tylko potwierdzić diagnozę zespołu Cowdena, ale także – w razie wykluczenia – sprawdzić inne możliwe przyczyny genetyczne występujące u pacjenta.

Możliwa jest także rozszerzona wersja badania – badanie WES Premium. W standardowym badaniu WES sprawdzane są eksony, które są najlepiej poznaną częścią ludzkiego DNA i odpowiadają za ok. 89% znanych przypadków chorób genetycznych. Badanie WES Premium jest rozszerzone o analizę intronów. Są to słabo dotąd poznane części genów, które odpowiadają za ok. 11% przypadków rozwoju chorób wrodzonych.

Oznacza to, że badanie WES Premium daje o 11% większą szansę na poprawną diagnozę.

Koleją zaletą tego badania jest sprawdzenie wrażliwości na 89 substancji leczniczych, które występują w ponad 550 lekach dostępnych na polskim rynku. Dzięki tej wiedzy, lekarz może dobrać pacjentowi najbardziej odpowiednie środki farmakologiczne.

Badanie WES identyfikuje patogeniczne zmiany w genach, przez co jest w stanie wykryć schorzenie, zanim zacznie ono dawać objawy. Dzięki temu pacjent może rozpocząć leczenie już na bardzo wczesnym etapie choroby, co może przynieść lepsze efekty i pozwolić mu na szybkie wprowadzenie działań terapeutycznych.

Czy zespół Cowdena można wyleczyć?

zespół Cowdena

W przypadku chorób genetycznych nie jest możliwe leczenie przyczynowe (nie możemy zmienić działania genów). Przy zespole Cowdena stosuje się terapię mającą na celu złagodzenie objawów. Ze względu na złożony charakter schorzenia pacjent musi pozostawać pod opieką wielu specjalistów. Powinien co roku przechodzić badania lekarskie i fizyczne, a także laboratoryjne i radiologiczne w celu wykrycia potencjalnych nowotworów. Leczenie zmian skórnych obejmuje doustne przyjmowanie retinoidów oraz chirurgiczną pielęgnację grudek twarzy. Około 40% pacjentów z zespołem Cowdena ma przynajmniej jeden nowotwór, jednak w przypadku wczesnego wykrycia i odpowiedniego leczenia wskaźnik wyleczalności jest wysoki. Ważne jest również doradztwo genetyczne u krewnych osoby chorej na zespół Cowdena, zwłaszcza w przypadku kobiet, które są bardziej narażone na powikłania.


Jakie badania genetyczne dla dzieci z objawami są dostępne?

👉 Badanie WES

👉 Badanie WES PREMIUM

👉 Badania WES TRIO (dziecko + rodzice)

👉 Badanie FRAX (łamliwy chromosom X)

👉 Badanie mikromacierzy (kariotyp molekularny)