Zespół Marfana, choroba Marfana – objawy, diagnostyka, leczenie

Zespół Marfana

 Zespół Marfana (inaczej choroba Marfana lub syndrom Marfana) występuje z częstotliwością 2 na 10 000 żywych urodzeń [1] – w Polsce chorować może nawet 30 tysięcy osób. Choroba jest możliwa do wykrycia na bardzo wczesnym etapie, pod warunkiem, że zostaną wykonane odpowiednie badania genetyczne dziecka. Jak objawia się zespół Marfana u niemowlaka i na czym polega diagnostyka oraz leczenie tego zaburzenia?

  1. Zespół Marfana, choroba Marfana – co to takiego?
  2. Syndrom Marfana – przyczyny
  3. Zespół Marfana u niemowlaka – objawy
  4. Zespół Marfana – diagnostyka
  5. Zespół Marfana – badania genetyczne pomogą wykryć nieprawidłowości
  6. Syndrom Marfana – leczenie

Zespół Marfana, choroba Marfana – co to takiego?

Zespół Marfana (inaczej choroba Marfana lub syndrom Marfana) to choroba genetyczna tkanki łącznej, objawiająca się licznymi powikłaniami ze strony układu mięśniowo-szkieletowego, narządu wzroku oraz układu sercowo-naczyniowego. Schorzenie opisał dokładnie w 1896 roku francuski pediatra Antoine Bernhard-Jean Marfan.

Na syndrom Marfana chorowali prezydent Abraham Lincoln oraz muzyk Nicolló Paganini. Średni czas życia chorych wynosi około 41 lat, zależnie od stopnia zaawansowania zmian w układzie sercowo-naczyniowym. Jeśli do gwałtownego rozwoju choroby Marfana doszło w okresie noworodkowym, dużym niebezpieczeństwem jest postępujące poszerzanie się aorty wstępującej i ciężkie dysfunkcje zastawek serca – wady te mogą przyczynić się do niewydolności serca i w efekcie – doprowadzić do przedwczesnej śmierci [2].

Syndrom Marfana – przyczyny

Syndrom Marfana

Przyczyną choroby Marfana jest mutacja w genie fibryliny 1 (FBN1) znajdującym się na chromosomie 15. Gen ten odpowiada za zmiany w budowie białka fibryliny 1, które występuje w tkance łącznej – naczyniach, skórze, chrząstkach i ścięgnach, płucach oraz rogówce. Genetycy znają już około 1500 różnych mutacji w obrębie genu FBN1, większość z nich jest dziedziczona autosomalnie dominująco. W 25% przypadków zdarza się jednak, że za wystąpienie syndromu Marfana odpowiada mutacja de novo, czyli zmiana losowa i niezależna od dziedziczenia [3]. Ryzyko rozwoju choroby u dziecka rośnie wraz z wiekiem ojca.

Zespół Marfana u niemowlaka – objawy

Zespół Marfana u niemowlaka może się objawiać poprzez cechy takie jak:

  • charakterystyczny wygląd twarzy (głęboko i nisko osadzone oczy);
  • długie kończyny i palce;
  • pomarszczona skóra;
  • przykurcze stawów;
  • wiotkość mięśni.

Inne cechy charakterystyczne to powiększona rogówka, jaskra oraz niedomykalność zastawki mitralnej lub aortalnej, która w krytycznych przypadkach może doprowadzić do niewydolności serca.

W późniejszych latach życia choroba Marfana manifestuje się objawami szkieletowymi, okulistycznymi, sercowymi, skórnymi oraz płucnymi.

Charakterystyczne symptomy syndromu Marfana to:

  • cechy dysmorficzne – dolichocefalia, arachnodaktylia, hipoplazja, mikrognacja i retrognacja;
  • krótkowzroczność;
  • nadmierna ruchomość stawów i więzadeł;
  • nadmierne stłoczenie zębów;
  • obniżona masa mięśniowa;
  • odma opłucnowa;
  • przedwczesne zwyrodnienie stawów;
  • przepukliny;
  • rozedma płuc;
  • rozstępy skórne;
  • skolioza;
  • obniżone napięcie mięśniowe,
  • wady narządu wzroku (np. jaskra, astygmatyzm, czy też płaska rogówka);
  • wady układu kostnego (tzw. szewska lub kurza klatka piersiowa, asymetria klatki piersiowej i mostka);
  • wady układu nerwowego (omdlenia, zawroty głowy, przewlekłe zmęczenie);
  • wady układu pokarmowego (zaburzenia wchłaniania, nieprawidłowa perystaltyka jelit, zapalenia i owrzodzenia układu pokarmowego);
  • wady układu sercowo-naczyniowego (niedomykalność zastawek, niedociśnienie tętnicze, poszerzenie pnia aorty lub pnia płucnego);
  • wysoko wysklepione wąskie podniebienie;
  • wysoki wzrost i szczupła sylwetka;
  • zmniejszona ilość tkanki tłuszczowej.

Zespół Marfana – diagnostyka

Zespół Marfana

Jak wykryć zespół Marfana? Diagnostyka opiera się o badania kliniczne w obrębie narządu wzroku oraz układów – kostnego i nerwowego. Jednym z klinicznych kryteriów rozpoznania choroby Marfana jest wypadanie płatka zastawki mitralnej [4]. Inne kryteria klasyfikacji to zmiany w obrębie układu mięśniowo-szkieletowego [5]:

  • ograniczony wyprost łokcia < 170°;
  • płaska stopa;
  • protruzja panewek stawów biodrowych;
  • skolioza > 20°;
  • stosunek rozpiętości ramion do wzrostu > 1,05;
  • szewska lub kurza klatka piersiowa.

Istotnym badaniem w kierunku choroby Marfana jest tzw. test kciuka oraz test nadgarstka. Dzięki odpowiedniemu złożeniu dłoni można wykryć, że kości są zbyt długie, a stawy zbyt elastyczne. Syndrom Marfana można zidentyfikować także dzięki badaniom genetycznym.

Zespół Marfana – badania genetyczne pomogą wykryć nieprawidłowości

Choroba Marfana jest dziedziczna, w postawieniu diagnozy genetycznej duże znaczenie ma więc wywiad rodzinny oraz poradnictwo genetyczne. W diagnostyce chorób genetycznych takich jak syndrom Marfana skutecznych narzędziem jest badanie WES (inaczej test eksomowy). Test WES wykonuje się, gdy u dziecka wystąpiły niespecyficzne objawy, w tym także związane z nieprawidłową wysokością ciała, nadmiernym lub obniżonym napięciem mięśniowym czy też cechami dysmorfii. Przewaga badania WES nad testami pojedynczych genów jest fakt, że za jednym razem sprawdza ono wszystkie możliwe genetyczne przyczyny objawów pacjenta. Może więc równocześnie wykluczyć zespół Marfana i potwierdzić inna chorobę, która daje podobne objawy.

badania genetyczne dziecka

Badanie WES sprawdza podczas jednej analizy sekwencje kodujące w 23 tysiącach genów, test DNA jest wykonywany technologią NGS (Next-Generation Sequencing). Jest to najszersze z możliwych do wykonania badań genetycznych dla dzieci i dorosłych. Próbkę do analizy stanowi niewielka próbka krwi.

BADANIE WES STANDARDBADANIE WES STANDARDBADANIE WES STANDARD TRIOBADANIE WES STANDARD TRIOBADANIE WES STANDARD TRIO PLUSBADANIE WES STANDARD TRIO PLUS
wes premiumwes premiumwes premium plus farmakowes premium plus farmakowes premium triowes premium trio

Syndrom Marfana – leczenie

Syndrom Marfana, podobnie jak inne schodzenia genetyczne, należy do chorób nieuleczalnych. Niektóre objawy zespołu Marfana można jednak załagodzić. Aby utrzymać prawidłową czynność serca i układu krążenia, choremu podawane są leki beta-adrenolityczne, natomiast jeśli zaburzenia w obrębie układu krążenia są poważne, wykonuje się zabieg chirurgiczny, np. operacyjną wymianę lub naprawę zastawki. W rzadkich przypadkach rozważa się przeszczep serca w celu długoterminowej poprawy funkcjonowania układu krążenia.

Powikłania kostno-stawowe w zespole Marfana można zmniejszyć poprzez terapię hormonalną, a skrzywienie kręgosłupa wymaga korygowania lub w skrajnych przypadkach – chirurgicznej korekcji. Chory z syndromem Marfana wymaga częstych konsultacji kardiologicznych i ortopedycznych, a także poradnictwa genetycznego. Zalecana jest również rehabilitacja ruchowa oraz unikanie nadmiernego wysiłku fizycznego.


badania dla dzieci


Źródła:

  1. Chiu HH, Wu MH, Chen HC. Epidemiological profile of Marfan syndrome in a general population: a national database study. Mayo Clinic Proceedings 2014; 89: 34-42
  2. https://marfan.org.pl/noworodkowy-zespol-marfana/
  3. Hendren NS, Rao S., Mody P. Acute onset heart failure due to Marfan syndrome. „Case Reports in Internal Medicine”. Sciedu Press
  4. Loeys BL, Dietz HC, Braverman AC, et al. The revised Ghent nosology for the Marfan syndrome. Journal of Medical Genetics 2010; 47(7): 476–485
  5. DePaepe A, Deitz HC, Devereux RB, et al. Revised diagnostic criteria for the Marfan syndrome. American Journal of Medical Genetics 1996; 62: 417-426